Miedzy ulicą Garncarską a Klasztorną znajduje się niewielki kościółek z budynkiem poklasztornym, wzniesiony w pierwszej połowie XIV wieku przez zakon eremitów od św. Augustyna. Do 1713 r. był on pod wezwaniem św. Marka Ewangelisty  (bądź MM Panny), zaś po tym roku - Niepokalanego Poczęcia NM  Panny. Od 1989 r. pełni on już funkcję kościoła pomocniczego w parafii p.w. Maryi Matki Kościoła. Sama świątynia w obecnym kształcie jest gotycką oskarpowaną bryłą, z wielobocznym, niewyodrębnionym prezbiterium. Została zbudowana z kamienia łamanego, uzupełnionego cegłą. Okna świątyni były początkowo wysmukłe, zakończone ostrymi łukami. W późniejszym okresie, w czasie prowadzonych prac budowlano-remontowych zostały częściowo zamurowane (pomniejszone) i jednocześnie przesklepione półokrągło. Do elewacji wschodniej kościoła przylega bezpośrednio dwuczęściowa przybudówka, w której znajdują się zakrystia i kruchta. Wejście ze świątyni do kruchty ujęte jest gotyckim portalem, podobnym do tego, który znajduje się w kościele św. Jerzego. Wystrój wnętrza kościoła zmieniał się w wyniku kolejno prowadzonych w nim prac remontowo-budowlanych.

Największe zmiany zaszły w wystroju i wyposażeniu świątyni po gruntownych pracach remontowych przeprowadzonych w 1713 r. Wówczas to wykonano w kościele barokowy, dekoracyjny strop drewniany, barokowy ołtarz z wizerunkiem patronki świątyni i drewnianą  barokową ambonę, zdobioną płaskorzeźbami czterech ewangelistów i baldachimem zwieńczonym figurą Chrystusa Dobrego Pasterza oraz tylną emporę. Po zakończeniu prac remontowych i konsekracji, świątynia została 26 listopada 1713 r. ponownie otwarta i funkcjonowała jako kościół filialny dzierżoniowskiej fary miejskiej p.w. św. Jerzego. Utrzymywano go ze skromnych środków gminy chrześcijańskiej. Nabożeństwa odbywały się tu jednak stosunkowo rzadko, głównie w czasie świąt jego patronki. Po II wojnie światowej przez dłuższy czas kościół nie był wykorzystywany dla praktyk religijnych. Dopiero po przejęciu go przez duszpasterstwo parafii p.w. Maryi Matki Kościoła i przeprowadzonym remoncie, wraz z doposażeniem wnętrza, stał się od 1989 r. kościołem adoracyjnym Najświętszego Sakramentu w Monstrancji. Wraz z przejęciem świątyni przez nową parafię, zmienił się wystrój wnętrza, a zwłaszcza prezbiterium.  Zamontowano tu nowy ołtarz, stół Pański i ambonkę (wykonaną przez dzierżoniowskiego metaloplastyka Jana Sarapatę), a w górnej części prezbiterium nad ołtarzem ustawiono znacznych rozmiarów krzyż z wizerunkiem Chrystusa ukrzyżowanego i dwoma figurami stojącymi po obu jego stronach - Matki Boskiej Bolesnej i św. Jana. Na ścianach bocznych prezbiterium umieszczono zaś dwa obrazy - Chrystusa Miłosiernego i Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny - patronki świątyni. W dolnej zaś jego części umieszczono popiersie Ojca Świętego Jana Pawła II, a we wnęce - obraz modlącego się w Ogrójcu Chrystusa. Prezbiterium - od pozostałej części świątyni - oddziela metalowa krata. Na ścianach bocznych świątyni zamontowano 14 płaskorzeźb stacji Drogi Krzyżowej. Do ściany tylnej kościoła przylegał bezpośrednio klasztor, który, jak podaliśmy o tym wcześniej, stanowił z nim jedną bryłę architektoniczną. W jego górnych kondygnacjach znajdowały się cele zakonników, natomiast w dolnej części był zapewne refektarz i pomieszczenia pomocnicze. Po opuszczeniu w 1525 r. Dzierżoniowa przez zakonników, klasztor w roku następnym znalazł się w posiadaniu miasta i był wykorzystywany, po stosownych remontach i adaptacjach, w różnych celach, głównie gospodarczych i usługowych. W XVI w. została przebudowana jego górna kondygnacja wraz ze stromym, średniowiecznym dachem. Stał się wówczas budowlą dwukondygnacyjną z pomniejszonym dachem. W czasie wojny siedmioletniej (1756-1763) był wykorzystywany przez wojska austriackie do wypieku chleba. Po II wojnie światowej przez dłuższy czas służył miejscowej straży pożarnej a także jako pomieszczenia magazynowe. W 1987 r. Naczelnik Miasta Dzierżoniowa przekazał budynek poklasztorny parafii p.w. Maryi Matki Kościoła w celu jego odbudowy i adaptacji dla potrzeb katechetycznych i kulturalnych parafii. W latach następnych proboszcz parafii ks. Stanisław Majda podjął decyzję o zabezpieczeniu uzyskanego obiektu, a następnie jego odbudowie i adaptacji dla potrzeb parafii. Prace te wykonała firma dzierżoniowska w oparciu o dokumentację projektowo - adaptacyjną autorstwa Mirosława Przyłęckiego i Krzysztofa Nalewajki. Jej wynikiem było odnowienie dachu i elewacji budynku poklasztornego, ujednolicenie wysokości otworów okiennych na piętrze, dokonanie nieznacznych przemurowań elewacji w obrębie otworów okiennych i drzwiowych, usunięcie tynku z elewacji i uczytelnienie w ten sposób historii i integralności  obu budynków zespołu klasztornego.  Odremontowany budynek poklasztorny służy do dziś parafii i Stacji Opieki Medycznej Caritas Archidiecezji - wcześniej wrocławskiej, obecnie świdnickiej.

(oprac. Henryk Kwiatkowski)

do góry strony